ПРЕСТУПНОСТЬ В СМИ Влияние криминальных серий на уголовное судопроизводство

Kryminalistyka w mediach

Wpływ seriali kryminalnych

na postępowanie karne

Dr Joanna Stojer-Polańska prawnik, specjalista kryminalistyki, przeanalizowała wpływ, jaki wywierają na polskich telewidzów amerykańskie seriale kryminalne z serii CSI. Nie do rzadkości należy żądanie pobrania próbek DNA z… psiej kupy, by udowodnić, że winowajcą jest czworonóg sąsiada. I z tego typu oczekiwaniami muszą zmagać się policjanci z gminnych czy dzielnicowych posterunków – a swoje doświadczenia ujawniają w tej książce.

Autor: Joanna Stojer-Polańska

Wydawca: Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM

Wydanie: 2016

Ilość stron: 350

Oprawa: miękka

Numer ISBN: 978-83-64447-13-6

Wstęp:

"Szanowni Czytelnicy!

Jestem kryminalistykiem i pasjonuje mnie świat śladów kryminalistycznych. A że śladem może być praktycznie wszystko, na brak przedmiotu badań trudno mi narzekać. Sam proces badania śladów został zaś w ciągu ostatnich kilku bardzo intensywnie spopularyzowany poprzez seriale kryminalne. Seriale, które pokazują pracę w laboratorium kryminalistycznym oraz służbę w Policji, cieszą się nieustannie wysoką oglądalnością. Tym samym wielu widzów, jeśli pasjonuje ich proces badania śladów, odnajduje się w roli techników kryminalistyki lub też w roli detektywów rozwiązujących zagadki kryminalne, o ile wolą wysiłek intelektualny nad rozpracowywaniem motywacji przestępcy. Próba odgadnięcia zakończenia, czyli tworzenie wersji śledczych, jest ulubionym zajęciem wielu oglądających, jak również czytelników kryminałów.

Zupełnie inaczej sprawy te wyglądają w przypadku osób, które naprawdę pracują przy sprawach kryminalnych. Mam tutaj na myśli policjantów, biegłych sądowych, prokuratorów. Jeśli już oglądają filmy i seriale, to po to, by policzyć ilość błędnego ujawniania śladów czy fałszywego zastosowania wybranej metody, a także w celu zdemaskowania uproszczeń i przekłamań. Albo oglądają podobne produkcje, bo chcą wiedzieć, jakie informacje o śladach ma przeciętny obywatel. Lub też jak potencjalny przestępca może się zainspirować filmem. Informacja ta może okazać się istotna, gdy taki obywatel popełni przestępstwo. O tym właśnie piszę w książce, czyli o plusach i minusach popularności seriali kryminalnych, a także o oddziaływaniu mediów na postrzeganie kryminalistyki i dowodów naukowych.

Moja ciekawość i pasja do wyjaśniania nietypowych zdarzeń kryminalnych oraz podejście charakteryzujące się szerokim rozumieniem śladów, przyczyniły się do wyboru tematu mojej pracy doktorskiej. Bardzo interesuje mnie, w jaki sposób obrazy z seriali wpływają na nasze postrzeganie zadań kryminalistyki oraz pracy Policji. O tym także piszę w książce. Niniejsze wydanie jest oparte na obronionej w 2012 roku na Wydziale Prawa i Administracji UJ rozprawie doktorskiej przygotowanej pod kierunkiem Prof. Józefa Wójcikiewicza.

W pracy naukowej najbardziej fascynują mnie przestępstwa z tzw. ciemniej liczby, czyli te niewykryte. Zupełnie inaczej niż w serialach, gdzie wykryte zostaje praktycznie każde zdarzenie kryminalne. Zwykle także przestępca zostaje ukarany i świat znowu staje się sprawiedliwym. Z tym że seriale są o bardzo poważnych przestępstwach, jak zabójstwa czy porwania, bo nic tak nie przyciąga naszej uwagi, jak tajemnica. O tym także przeczytają Państwo na kolejnych stronach, czyli jak to jest z tą wykrywalnością oraz skutecznością działań służb mundurowych. Będzie także o tym, jak analizować statystyki przestępczości, zarówno w serialach, jak w rzeczywistości.

Moją pasja jest popularyzacja kryminalistyki. Na co dzień prowadzę wykłady dla studentów zachęcając ich do zgłębiania nauk, jakimi są kryminalistyka i kryminologia. Prowadzą także warsztaty kryminalistyczne dla dzieci, razem rozwiązujemy zagadki kryminalne. Od czasu do czasu mam przyjemność współpracować z funkcjonariuszami służb mundurowych, przy tej okazji wymieniamy się doświadczeniami. Liczę na to, że również Czytelników tej publikacji zachęcę do rozważania roli kryminalistyki w zwalczaniu przestępczości, a także do zrozumienia niezwykłego oddziaływania seriali kryminalnych na postrzeganie dowodów naukowych."

Joanna Stojer-Polańska

SPIS TREŚCI:

Cel pracy i metody badań. 6

Rozdział 1. Dowód naukowy. 14

1.1. Pojęcie dowodu. 14

1.2. Charakter kryminalistycznego dowodu naukowego. 16

1.3. Dowody naukowe w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych. 20

1.4. Znaczenie dowodów naukowych dla realizacji zasad procesowych. 23

1.4.1. Zasada prawdy materialnej a dowody naukowe. 24

1.4.2. Zasada swobodnej oceny dowodów a dowody naukowe. 27

1.4.3. Zasada obiektywizmu a dowody naukowe. 37

1.4.4. Zasada współdziałania ze społeczeństwem a dowody naukowe. 39

1.5. Prawo dowodowe w systemie common law.. 43

1.6. Dowody naukowe a dynamiczny rozwój nauki i techniki 47

Rozdział 2. Postrzeganie dowodów naukowych przez wybranych uczestników postępowania karnego 51

2.1. Wybrane badania zagraniczne – postrzeganie dowodów naukowych przez sędziów i przysięgłych 51

2.2. Badania polskie – postrzeganie dowodów naukowych przez sędziów.. 54

2.3. Badania własne – postrzeganie dowodów naukowych przez sędziów, ławników, prokuratorów, policjantów, biegłych oraz laików.. 57

2.3.1. Postrzeganie dowodów naukowych przez sędziów, ławników, biegłych, prokuratorów i policjantów.. 59

2.3.2. Postrzeganie dowodów naukowych przez laików.. 84

Rozdział 3. Wpływ telewizji na postrzeganie dowodów naukowych. 92

3.1. Wszechobecność mediów.. 92

3.2. Wpływ mediów na postrzeganie rzeczywistości 96

3.3. Kryminologiczne aspekty oddziaływania mediów.. 107

3.4. Oddziaływanie seriali kryminalnych – wyniki badań własnych. 112

3.4.1. Oglądalność i ocena seriali kryminalnych. 119

3.4.2. Ocena i porównanie wybranych seriali kryminalnych. 122

Rozdział 4. Prezentacja dowodów naukowych w mediach. 133

4.1. Nieprawdopodobne. Możliwe. Prawdziwe. 133

4.2. Prosty świat telewizji a skomplikowana rzeczywistość kryminalistyczna – stymulacja oczekiwań 134

4.2.1. Wybrane dziedziny „serialowej kryminalistyki”. 138

4.2.2. Wybrane zagadnienia „serialowej kryminalistyki”. 156

4.3. Analiza wybranych seriali kryminalnych – wyniki badań własnych. 163

4.3.1. W-11 Wydział Śledczy. 165

4.3.2. Nowa. 176

4.4. Dowody naukowe, kryminalistyka oraz obraz policji w serialach kryminalnych – podsumowanie 178

Rozdział 5. Od efektu CSI do efektu W11. 181

5.1. Postrzeganie dowodów naukowych w świetle oddziaływania seriali kryminalnych w systemie common law.. 181

5.1.1. CSI – Crime Scene Investigation. 182

5.1.2. O CSI oczami amerykańskiego kryminalistyka. 184

5.1.3. Efekt CSI 187

5.1.4. Efekt CSI – fakt czy artefakt?. 190

5.2. Efekt CSI na gruncie polskim.. 195

5.3. CSI a W11 – różnice i podobieństwa. 202

5.4. Zamiast efektu CSI – efekt W11. 205

5.4.1. Oczekiwania laików.. 206

5.4.2. Oczekiwania obywateli w opinii ekspertów.. 209

5.5. Oceny i opinie ekspertów dotyczące oddziaływania telewizji 220

5.6. Kryminalistyka w mediach – nadzieje i zagrożenia. 224

Rozdział 6. Wnioski 227

Bibliografia. 232

Źródła. 232

Opracowania. 234

Strony internetowe. 258

Spis filmów.. 261

Spis seriali 262

Spis tabel 264

Aneks. 269

1. Charakterystyka uczestników badań. 269

2. Charakterystyka ekspertów.. 269

3. Ankieta dla biegłych. 274

4. Ankieta dla ławników.. 277

5. Ankieta dla policjantów.. 279

6. Ankieta dla prokuratorów.. 282

7. Ankieta dla sędziów.. 285

8. Charakterystyka laików.. 288

9. Ankieta dla laików.. 289

10. Charakterystyka respondentów pogłębionych wywiadów indywidualnych 291

11. Charakterystyka uczestników zogniskowanego wywiadu grupowego. 292

12. Kwestionariusz do badania zawartości serialu W-11 Wydział Śledczy. 295

13. Komentarze respondentów ekspertów.. 296