Деревянная архитектура польских курортов XIX - начала XX веков.

Drewniana architektura uzdrowisk polskich w XIX i na początku XX wieku

Grażyna Ruszczyk

Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk

Warszawa 2023

ISBN: 978-83-66519-61-9

liczba stron: 448

okładka twarda

.

Opis wydawcy

.

Drewniana architektura jeszcze do połowy XX w. w wielu regionach Polski stanowiła ok. 50% zabudowy, a w województwach wschodnich i południowych ponad 80%. Dzisiaj z tego wielkiego dziedzictwa pozostał niewielki procent. Tempo zniszczeń budowli z drewna jest zastraszające. Zabytki drewniane, szczególnie świeckie, są podpalane, rozbierane lub nieużytkowane popadają w ruinę. Znikając z krajobrazu, bezpowrotnie znikają również z pamięci. Ich strata to nie tylko strata pojedynczych budynków, ale krajobrazu kulturowego, który współtworzyły.

.

Książka Grażyny Ruszczyk, Drewniana architektura uzdrowisk polskich w XIX i na początku XX wieku dotyczy tej najmłodszej i najbardziej narażonej na zniszczenie spuścizny. W szybko rozwijających się miejscowościach uzdrowiskowych architektura była wyjątkowo różnorodna. W niewielkich enklawach powstały najciekawsze przykłady dziewiętnastowiecznego budownictwa drewnianego, ukazujące jego piękno i wartość.

Architektura została omówiona na przykładzie 14 uzdrowisk uważanych w ówczesnej literaturze za polskie: Buska, Ciechocinka, Iwonicza, Krynicy, Nałęczowa, Otwocka, Solca, Szczawnicy, Zakopanego, a także Janowa, Kosowa, Truskawca znajdujących się na Ukrainie oraz Połągi i Druskiennik na Litwie. Autorka szeroko przedstawiła tło historyczne i rozwój leczenia uzdrowiskowego i jego organizacji. W kolejnych rozdziałach omówiła konstrukcje ścian i dachów budynków, szalunki i dekoracje oraz układy planistyczne i przestrzenne, a także style charakterystyczne dla architektury drewnianej oraz ich europejską genezę. Praca jest bogato ilustrowana (398 il.) głównie archiwalnymi zdjęciami, projektami i pocztówkami ukazującymi pierwotny wygląd budynków sprzed późniejszych, licznych przebudów i przekształceń a często – bezpowrotnych zniszczeń.

.

Spis treści

.

WPROWADZENIE

Temat

Stan badań

Materiały źródłowe

Dokumentacja

ŹRÓDŁA ZDROWIA I ZAMOŻNOŚCI KRAJOWEJ. ROZWÓJ POLSKICH UZDROWISK W XIX I NA POCZĄTKU XX WIEKU

Lecznictwo

Popularyzacja

Reklama

Wystawy

Kolej żelazna

Moda czy patriotyzm?

Statystyka

UZDROWISKA POLSKIE POD WZGLĘDEM ADMINISTRACYJNYM, PRAWNYM I BUDOWLANYM

Administracja

Drewno w budownictwie i prawie budowlanym

Problemy budowlane uzdrowisk

Plany regulacyjne

OPISANIE GŁÓWNIEJSZYCH ROBÓT W ZAKRES BUDOWY UZDROWISK WCHODZĄCYCH

Materiał

Fundamenty

Konstrukcje ścian

Dachy i więźby dachowe

Szalunki i tynki

Dekoracja

Wykonawcy

OPISANIE PLANÓW I WIDOKÓW BUDYNKÓW W UZDROWISKACH POBUDOWANYCH

Łazienki i zakłady przyrodolecznicze

Altany nad źródłami, pijalnie wód i galerie spacerowe

Domy zdrojowe, teatry i estrady koncertowe

Domy z mieszkaniami dla kuracjuszy

Hotele, kawiarnie, sklepy i kioski

Kaplice

EUROPEJSKA ARCHITEKTURA DREWNIANA W POSZUKIWANIU STYLU

Styl szwajcarski

Tradycja szkieletowa a nowy styl

Inne style w architekturze drewnianej

STYLE I NURTY W ARCHITEKTURZE POLSKICH UZDROWISK

Styl klasyczny i inne

Nurt międzynarodowy

Styl zakopiański i nie tylko

.

ZAKOŃCZENIE

.

SUMMARY

BIBLIOGRAFIA

Materiały archiwalne

Literatura

WYKAZ ILUSTRACJI

INDEKS OSÓB

INDEKS MIEJSCOWOŚCI