Прецедент свободы. Эсхил-Софокл-Еврипид Ежи Онищук

Precedens wolności. Ajschylos-Sofokles-Eurypides

Jerzy Oniszczuk

Wydawnictwo Adam Marszałek

Toruń 2021

ISBN: 978-83-8180-441-7

liczba stron: 482

okładka miękka

.

Opis wydawcy

.

Autor zmierzył się z jednym z najpotężniejszych i najbardziej olśniewających dzieł naszej kultury intelektualnej, jakim są tragedie Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa. Uczynił to w sposób unikalny, tragedie te bowiem stają się dla niego w istocie źródłem refleksji nad politycznymi warunkami rozwoju humanizmu i racjonalnego spojrzenia na rzeczywistość społeczną. Temat niewątpliwie został podjęty z fascynacji kulturą intelektualną starożytnych Greków, jej zdumiewającą siłą  inspiracyjną -  wciąż niewyczerpaną, prowadzącą hermeneutyczny dialog z kolejnymi odsłonami współczesności. Rzeczywiście fascynujące jest to, jak poważnych i odkrywczych refleksji może  dostarczyć lektura starożytnych dzieł literackich w obszarze polityczno-prawnym.

Fragment recenzji wydawniczej dr hab. Anny Rossmanith

.

Spis treści

.

Prolog

Część I

Dramat grecki i człowiek uwikłany. Mit pretekstem tragedii debatującej nad rzeczywistością

1. Wstęp. Wolność

2. Niezwykłość dramatu i rola mitu

2.1. Wstęp. Dramaturgiczne objaśnianie świata

2.2. Wykształcenie dramatu. Harmonia między formą i treścią

2.3. Mityczne tworzywo dramatu. Bóg i człowiek

3. Dramatyczno-dialogiczny sposób poznawania świata i człowieka

4. Rozważanie w dramacie wielkich przypadków polityczno-prawnych. Debata nad demokracją i oświeceniem

Część II

Ajschylos - hybris władzy, wina, zemsta i sąd demokracji. Moc boska i sprawiedliwość

1. Wstęp

2. Tragedia i koncepcja bóstwa karzącego za hybris. Sens Prometeusza

3. Wojenna hybris despoty i tragedia ludzi. Demokracja i tyrania

4. Nieuchwytny rezultat ludzkich zamiarów. Skutki wewnętrznego sporu o władzę - Teby przeciw siedmiu

5. Umiarkowana demokracja i wolność. Pomoc uchodźcom przeciw przemocy (Danaidy)

6. Odwaga wystąpienia o prawa słabszego. Tyrania niepewnej władzy. Wykształcanie sprawiedliwości (Prometeia)

7. Hybris władcy i jego zabójstwo. Boski nakaz zemsty a ludzki sąd

7.1. Wstęp

7.2. Hybris Agamemnona i nieszczęścia obywateli. Chwała i klęska

7.3. Klątwa Tyestesa. Dramat rodu Pelopidów. Oresteia

7.4. Nauka apollińska i boskie zmazanie winy

7.5. Zemsta - zbrodnia i kara. Powinność zemsty versus sumienie sprawcy zbrodni

7.6. Boskie oczyszczenie i ludzki sąd

7.7. Zakończenie. Sprawiedliwość i wolność

Część III

Sofokles - filozofia ludzkiego dramatu. Projektowanie człowieka demokratycznego. Poznawanie przez wyrocznię

1. Wstęp

2. Bogowie i ich wyrocznia. Humanizacja świata i pesymizm człowieka

Rozdział I

Ajas - Honor wojownika i krytyka wojny. Praworządność i nakaz umiaru. Humanistyczna postawa i sprawiedliwość

1. Wstęp. Nagroda i pohańbienie wojownika

2. Wojna - zjawisko złych ludzi. Niezrozumiała rola bogów

3. Nakaz siły i zemsty przeciw sądom sprawiedliwości

4. Ludzka nietrwałość - źródła humanistycznej refleksji

Rozdział II

Trachinki - Nielojalność i dobra wiara. Wartości domu

Rozdział III

Filoktet. Pokusy Odyseusza przeciw naturalnej moralności. Niejasny sens cierpienia

1. Wstęp. Droga kłamstwa

2. Cierpienie bohatera. Samotność. Szlachetność i empatia

3. Zrozumieć i przemóc nikczemność. Szlachetność jako zgoda na cierpienie przeciw korzyści współpracy z niegodziwcami

4. Zakończenie. Uniwersalizacja tragedii i sens cierpienia

Rozdział IV

Edyp — ironia losu człowieka. Boskie znaki wyroczni: poznanie prawdy i odpowiedzialność

1. Wstęp. Historia rodu Labdakidów

1.1. Uwagi ogólne

1.2. Zdarzenia i uzasadnienia tragedii Król Edyp

2. Tragedia epidemii w mieście. Władca w czasach kryzysu

3. Hybris, odpłata i przeznaczenie. Uspokojenie „śpiących" ludzi

4. Problem odpowiedzialności władcy za hybris. Paradoks Edypa i bezradność człowieka

5. Pycha niewiary w słowa wyroczni delfickiej. Prawo boskie i tyrania

6. Dramat przekleństwa. Tragedia bez zawinienia

7. Rządy przeznaczenia (Los) i przypadku (Tyche). Dociekanie prawdy ponad miarę jako hybris. Historyczno-racjonalizującem objaśnienia

8. Hybris „niepoznania siebie"

9. Zakończenie

Rozdział V

Edyp w Kolonos — namysł nad odpowiedzialnością niewinnego

1. Wstęp

2. Obrona Edypa w Kolonos. Prawo do spokoju

3. Przeznaczenie i ludzkie zaślepienie. Krzywda i wyrównywanie

4. Tragizm życia człowieka i jego nierozumność. Samotność

5. Zakończenie

Rozdział VI

Antygona - tragedia ludzkiej godności. Przeciw tyranii

1. Wstęp

2. Naruszenie godności i jej obrona. Ismena i tyrania

3. Prawda władzy i prawda sumienia człowieka. Sprzeciw Antygony

4. Kreon - wizja nieumiarkowanego państwa i prawa

5. Porządek naturalny i prawo boskie oraz ustawa tyranii

6. Człowieczeństwo - sens życia i oporu jednostki

7. Gniew, pycha, nierozważność i zmienność losu. Klęska tyrana. Świadomość odpowiedzialności

8. Zakończenie

Część IV

Eurypides - dramatyczna świadomość intelektualisty. Antyczne studium kryzysu

1. Wstęp

2. Eurypides - realizm i intelektualizm. Dramat namiętności

3. Spór między bios theoretikos a bios praktikos. Problem jakości myślenia i mądrości

4. Poszukiwanie mądrości moralnej. Etyczna boskość. Zło

4.1. Sceptycyzm wobec homeryckiej wizji bóstw

4.2. Moc rewolucyjnego kultu. Nieboskość krzywdzącej idei

4.3. Wartość życia i krytyka egoizmu. Sens poświęcenia (ofiary)

4.4. Uniwersalność etyki umiaru. Sprawa kobiet

4.5. Źródła zła. Ambicja i niegodziwość. Odwaga i tchórzostwo

5. „Prawo" silniejszego i wojna - tragizm losów. Pokój

5.1. „Prawo" silniejszego. Symbolika Melos

5.2. Niezrozumiały sens wojny. Cierpienie i konieczność pokoju

5.3. Dramat wojny domowej. Złamanie umowy-prawa

5.4. Zakończenie

6. Namiętności i zbrodnia. Tragedia zemsty

7. Demokratyczna polis i jej kryzys. Sprawiedliwość

7.1. Wolność i równość. Demokracja versus tyrania

7.2. Dike — stała sprawiedliwość w polis (zasada). Prawo i sumienie

1. Wstęp

2. Elektra i Orestes. Zemsta a sprawiedliwość

3. Bezprawie Eteoklesa i niesłuszność działania Kreona

7.3. Władza języka i populizm. Niegodziwość i zabójstwo prawego człowieka

8. Przesadność w ocenach. We władzy pozorów i idei

9. Nadzieja w bezkompromisowości i naiwności

10. Zakończenie. Tragedia demokracji i oświecenia

.

Epilog

Aktualność tragedii. Droga ku filozofii wolności: heroizm bohatera

.

Bibliografia