CZęstochowa Grzegorz из Sambor Homini/Tyniec

Grzegorz z Sambora

Częstochowa

***

Wydawnictwo Homini / TYNIEC Wydawnictwo Benedyktynów

rok wydania: 2020

ilość stron: 198

format: 145 x 205 mm

oprawa: miękka

cena katalogowa: 29,10 zł

ISBN: 9788382050295

Poemat Grzegorza Wigilancjusza z Sambora (Gregorius Vigilantius Samboritanus, ok. 1523 – 26 II 1573 r.), profesora teologii w Akademii Krakowskiej i dziekana kolegiaty uniwersyteckiej św. Anny, opatrzony zwięzłym tytułem "Częstochowa" (Censtochova), ukazał się w drukarni Mateusza Siebeneichera w 1568 roku. Z powodu tematycznej i stylistycznej różnorodności wymyka się on próbom jednoznacznej charakterystyki. Odzwierciedla raczej twórczą ewolucję tematu i inwencyjne poszukiwania niż realizację gotowej, starannie przemyślanej koncepcji. To pod każdym względem, jak mówi poeta, "dzieło różnorodne" (opus diversum). Opis siedmiu świąt maryjnych, uznany za główny cel poematu, przechodzi płynnie w historię ikony jasnogórskiej. Jeśli była ona pierwotnie tylko dygresją, to okazała się tak bardzo inspirująca, że zdominowała ostatecznie temat uroczystości ku czci Matki Bożej. Kreśląc z niezwykłą łatwością kolejne dystychy elegijne, Samborczyk wplata w narrację o cudownym obrazie na Jasnej Górze wątki autobiograficzne, a swe świadectwo pobożności maryjnej w czasach reformacyjnych dysput wzbogaca poetyckimi wizjami. Jako czciciel "Królowej niebios" jest on jednym z głównych bohaterów tego poematu.

Utwór został zaopatrzony zgodnie z ówczesnym zwyczajem w wiersze zalecające i dedykacyjne. Oprócz dwóch krótkich epigramatów zamieszczonych na karcie tytułowej, autorstwa poety i jego przyjaciela, Szymona Gorycjusza, a także elegii Andrzeja Bargiela, dziekana kolegiaty kaliskiej, do czytelnika, znalazły się w nim jeszcze dwa utwory: elegia dedykacyjna do Szymona Ługowskiego, prepozyta miechowskiego, oraz dodana na końcu książeczki elegia do Gorycjusza. Można powiedzieć, że poemat o świętach maryjnych i dziejach ikony jasnogórskiej ukazał się w towarzystwie elegii adresowanych do dwóch Szymonów: "sławnego" Ługowskiego i "drogiego" Gorycjusza.

*****

Grzegorz z Sambora (1523-1573) to znany poeta polsko-łaciński doby Odrodzenia, humanista, profesor Uniwersytetu Krakowskiego, zwany także: Samborem, Vigilantiusem, Czujem i Rusinem. Urodził się w Samborze na Rusi Czerwonej. Był wędrownym nauczycielem we Włocławku i w Czersku na Mazowszu. Po powrocie do rodzinnego miasteczka, wsparty zasiłkiem miejscowego patrycjusza Jana Cyskowiusza, udał się na studia uniwersyteckie do Krakowa. W 1553 r. zdobył stopień bakałarza i dał się poznać w kołach uniwersyteckich jako utalentowany poeta łaciński.